سالهاست که آبله پرندگان شناخته شده است . در ابتدا آن را یک بلای مجزا از سایر بیماریها می دانستند . ملاحظه می شد که در پرندگانی که به صورت مجتمعی یا آپارتمانی نگهداری می کردند این بیماری بروز می کرد .آبله پرندگان مانند آبله سایر آبله های انسانها و پستانداران است .مانند آنها زخمهائی ایجاد می کند اما به انسان و پستانداران سرایت نمی کند. آبله در پرندگان شناخته شده میان ماکیان ،بوقلمون ، کبوتر و قناری شایع می شود .شدت و حد بیماری بر حسب نوع میزبان آنها متفاوت است .برخی از آنها در نوع به خصوص خطرناک هستند و در بعضی دیگر حتی قادر به ایجاد بیماری نیستند ویا اگر ایجاد کند به طور ضعیف است و حالت واکسن را دارد و ایمنیت ایجاد می کند . تحریک و تولید آنتی بادی بسته به نوع ویروس دارد .پرندگانی که به بیماری مبتلا می شوندپس از بهبودی ایمنیت کامل پیدا می کنند . برخی از آنها حتی به حالت خفیف ،بیماری مبتلا می شوند و ایمنیت نسبت به یک یا چند نوع آبله پیدا میکنند .مثلا نوع کبوتری هم کبوتر و هم قناری را از ابتلا به آبله حفظ میکند .ویروس قناری که بیماری شدید ،با تلفات زیاد در قناری تولید می کند ،اما در بقیه پرنگان تلفات کمتری را نسبت به قناری دارد .
علائم کلینیکی
آبله ابتدا پوست واعضای زیر پوست ،سر و حفره های مربوطه را آلوده می کند .ویروس در سلولهای پوست ، رشد نموده و تکثیر می شود . سپس آنها را تخریب کرده ، می ترکاند ودر نتیجه ،ترشح لنف را تحریک می کند . زخمهای پوست متورم می شود و حالت طاول به خود می گیرد که به اندازه های مختلف و جدا از هم قرار می گیرند و شاید هم ممکن است فقط یک دانه طاول پدید آید .طاولها پر از مایع و مملو از ویروس می باشند. پس از ترکیدن طاولها پوست روی آنها زرد رنگ و نکروتیک می گردد . این زخم ها در اثر آلودگی های ثانویه متورم و شکل زگیل به خود می گیرد
ترشحات چشم ها پلک ها را به هم می چسباند و پرنده نا بینا می شود .گاهی نیز هجوم الدم الدم شدید در چشم به وجود می آید .تورم پلک چشم یک حالت پف کرده به چشم می دهد و ترشحات از چشم جاری می شوند .
پلک سوم به طرف وسط چشم کشیده می شود . به طوری که نصف آن بسته به نظر می رسد .پرهای اطراف سر غالبا آلوده و کثیف می باشند . اشتها کم و گاهی به کلی قطع میشود .معهذا در برخی پرندگان اشتها طبیعی می ماند . ولی در عرض چند روز تمامی گله آلوده می شود .چشم آنهائی که از همه زودتز مبتلا میشون دارای ترشحات غلیظ موکوسی و زمانی نیز چرکی است . ترشحات چشم در ابتدا صاف بوده ،بعدا با استافیلوکوک آلوده می شود.
همچنین زخمهائی در نزدیکی بینی و منقار و سایر نواحی نرم تولید میشود که در کبوتر و قناری مشابه آنها در روی پا و گاهی بالها نیز ایجاد میشود .پس از این که پوست روی زخمها افتاد جای آن باقی می ماند . کاهی این زخمها در دهان ، حنجره و قسمت مخاطی ایجاد می شود و حالت دیفتریک به خود می گیرد .سپس با انباشتگی و بهم پیوستگی سلولهای مخاط ورق ورق می شوند و می افتند و زیر آنها نسج تازه و قرمز رنگ پدید می آیند .
موقعی که زخمهای تیپیک دیفتری (آبله)در حنجره ایجا می شود ، نفس کشیدن پرنده مشکل میشود . اغلب نفس نفس و دهنک می زند . این حالت همزمان با ورود ویروس در بدن پرنده پیدی می آید .وقتی که شدت ویروس یا مقدار آن زیاد باشد پرنده تلف میگردد .در حالت شدید آبله در قناری ، ویروس در داخل سلول رشد کرده و تکثیر پیدا می کند . در نتیجه در نسوج داخل و همچنین در پوست و مخاطات ، ترشحات اکسودائی که گاهی صاف و زمانی خونی است به وجود می آید .ضمنا تورو ریه و پریکاردیت هم دیده می شود .
تشخیص
گر چه زخم های پوستی شبیه زگیل و همچنین ندولهای مخاطی در حلق و حنجره همراه با مرگ و میر ، ما را به آبله راهنمائی میکند ،ولی می توان با داشتن آزمایشگاهی مجهز و تزریق در تخم جنیندار بیماری را به طور قطع تشخیص داد .
تشخیص افتراقی
بیماری هائی که یک یا دو علامت مشترک با آبله دارندوبا آن قابل اشتباهند عبارتند از :
- تریکومونیازیس دهان و حنجره
- مونلیازیس
- اورنیتوزیس نوع چشمی
- گزش حشرات
- بعضی از تومورهای پوستی
- حساسیت
- عفونت
- کمبود ویتامین آ
- بیماریهای قارچی
- بیضی عفونتهای میکروبی پوستی
که غیر از مورد ۴ و ۸ مابقی در قناری بسیار نادر است .
معالجه و پیشگیری
به طور کلی داروهای اختصاصی برای معالجه بیماریهای ویروسی وجود ندارد . پیشگیری به شکل واکسیناسیون ، بهترین روش کنترول بیماری است .
برداشت زخمهای پوستی و شستشو با جوش شیرین ۵%و برداشت زخمهای دیفتریک از مخاطات و مالیدن گلیسیرین ید در محل زخم ، شستشوی چشم با یک یا دو درصدنمک ، مالیدن آنتی بیوتیک های قوی به داخل چشم ، همچنین استفاده از پماد افتال و یا اکسی تتراسیکلین و یا کلرتتراسیکلینچشمی ، به بهبود چشم کمک می کنند که تا یک هفته ممکن است طول بکشد.اگر هجوم الدمی شدید باشد ، شستشو با چای پررنگ (با دمای ۴۰ درجه سانتی گراد )کمک موثری خواهد کرد .بهترین متد پیشگیری ، مایه کوبی در کشاله بال با واکسن استیل (سوزن مخصمص آبله کوبی) است . آبله معمولا در کشورهای مناطق گرمسیری و معتدل بروز کرده و در کشورهای سرد سیر تنها در فصل تابستان شایع و عمدتا به وسیله حشرات منتقل میگردد. پرندگان وحشی نیز در نقل و انتقال این بیماری نقش عمده ای دارند .گر چه انتقال اغلب مستقیم صورت می گیرد ولی گاهی در اثر غذای آلوده نیز امکان سرایت بیماری وجود دارد .
باسلام و عرض ادب و احترام خدمت دوستان گلم .
بسیاری از دوستان فرموده بودن که توضیحی در مورد بیماری پرندگان بدهیم . بنده هم واجب دانستم در مورد بیماریهائی که بیشتر در ایران وجود دارد توضیحاتی بدهم.امیدوارم مورد استفاده دوستان قرارگیرد
باید متذکر شوم که فصل تابستان خطرناکترین فصل برای پرنده بازان است به دلیل شرایط آب و هوائی و این که پرنده به دلیل این که در سالن های تکثیر قرار ندارد و برای مسائد کردن هوا صاحب پرنده آن را در هوای آذاد (حیاط -گلخانه خارجی) قرار میدهد باعث هم جوار شدن با پرنده های آذاد میشود و انتقال ویروس از آن پرنده ها به پرنده مذکور میشود و عامل دیگر تغذیه در این فصل است که این مهم را نیز از عوامل اصلی و خطرناک میتوان دانست تنها با رعایت نکردن این مهم باعث مرگ پرنده خود میشویم .انشاالله تغذیه در تابستان را نیز به دوستان ارائه میدم .
در این بخش نوع بیماری -عامل بیماری و روش درمان را توضیح میدهم .
مشخصات پرنده بیمار
نشانه هائی که بیان کننده ی حالات غیر طبیعی و عدم سلامت این گونه پرنده گان میباشد عبارتند از :
- پف کردن پرنده و عدم تمایل به حرکت و خواب آلودگی
- اختلال در وضعیت ارایش پرها و چسبیدن فضله به اطراف پرهای مخرج
- نیمه باز شدن چشم ها و قی کردن آن
- به گوش رسیدن صدای غیر عادی هنگام تنفس پرنده
- دور نگهداشتن بالها از بدن
- تغییرات در فضله
با مشاهده ی این حالات سریعا پرنده را از پرنده های دیگر جدا کنید و آن را در قفس مخصوص بیمار ها قرار دهید . باید توجه داشت که پرنده ی بیمار بسیار ترسو و مضطرب میشود پس سعی کنید زیاد به پرنده مریض نزدیک نشوید .
قفس مخصوص بیماری : قفسی که ۳طرف آن با چوب یا..پوشیده شده و فقط از یک طرف باز است و یک لامپ مادون قرمز دائما در آن روشن باشد .
آبله قناری
علائم : (یکی از بیماریهائی است که در فصل تابستان با این بیماری بسیار روبه رو هستیم )ظهور نقطه های سفید – قرمز یا زرد رنگ روی سر -سینه – بالها – وروی انگشتان.تنگی نفس.سستی
علل احتمالی : ویروس ابله – واگیری از پرنده های تازه خریداری شده یا پرنده های آزاد
مداوا :کمتر با موفقیت همراه است .تزریق واکسن ابله – تغذیه پرنده با دانه ها با طبیعت خنک – ضد عفونی اصولی قفس و محل نگهداری پرنده ها
جذام پرنده
علائم : تنگی نفس – اسهال – تب – کم اشتهائی – گرفتگی عضلات – تورم پلک ها
علل احتمالی : ویروس
مداوا : هنوز برای این بیماری داروئی وجود ندارد . باید این پرنده را سریعا از پرنده های دیگر جدا کرد .
پای آهکی
علائم : ظهور پینه های سفید روی پا و انگشتان و خارش پای پرنده
علل احتمالی : میله نا مناسب – کثیف بودن میله و قفس
مداوا : پای پرنده را با صابون شسته و خشک کنید سپس پا را تا مچ در نفت فرو برده(باید متذکر شوم نفت نباید با پرهای پرنده برسد ) بعداز ۳ ثانیه آن را بیرون آورده خشک کنید سپس این عمل را دوباره تکرار کنید بعد از این امر پا را دوباره با صابون شسته و با پماد ویتامین آ-د چرب کنید این عمل را ۳ روز متوالی انجام دهید
میلبه
علائم : خواب نا آرام – تمیز کردن دائم پرنده – ضعیف شدن پرنده
علل احتمالی : واگیری از پرنده های آذاد یا پرنده تازه خریداری شده – تمیز نبودن قفس و عدم شستشوی قفس
مداوا : استفاده از حشره کش های مخصوص و شستشوی کامل قفس ها و مکان نگهداری و سم پاشی قفس و محل نگهداری و شکافهای دیوار و داخل میله نشیمن گاه پرنده
بیماری کوکسیدن
علائم : سستی – کم اشتهائی – اسهال
علل احتمالی : ویروس کوکسیدن (نوعی انگل روده)قدرت تکثیر این ویروس در تابستان فوق العاده بیشتر است
مداوا : استفاده از سولفو نامیدیا فلوراسولیدون به آب آشامیدنی . برای دوستانی که به پرنده هایشان داروی شیمیائی نمیدهند از این دستور استفاده کنند: استفاده سیب درختی مداوم به مدت سه روز و سپس استفاذه از تخم کاهو و تخم خرفه همراه دانه اصلی
چاقی
علائم : کم تحرکی پرنده – اشتهای زیاد – تنگی نفس -مشکلات در امر پرریزان
علل احتمالی : تغذیه غلط – ارائه بیش از حد تخم مرغ و دانه های چرب به پرنده
مداوا : تغذیه با دان معمولی و استفاده بیشتر از میوه و سبزیجات و اجازه پرواز دادن به پرنده به هیچ وجه توسط گرسنگی دادن با چاقی مبارزه نکنید چون ضرر ان بیشتر خواهد بود .
اسهال
علائم : فضله آبکی – کثیف بودن اطراف مخرج – بی تفاوتی نسبت به محیط اطراف – ضعیف شدن پرنده
علل احتمالی : ترس – تغیرات درجه حرارت – جریان هوا
مداوا : قرار دادن آن در قفس بیماری این بیماری سریعا بهبود مییابد فقط باید پرهای اطراف مخرج را کوتاه کرد که در فضله کردن پرنده دوچار مشکل نشود
یبوست
علائم : پرنده هنگام دفع مدفوع دوچار مشکل میشود وهنگام فضله کردن دم میزند
علل احتمالی : تغذیه نا مناسب – مسمومیت
مداوا : توسط قطره چکان چند قطره روغن کرچک به دهان پرنده بریزین و این امر را ۸ ساعت بعد تکرار کنید .تغذیه معمولی همراه دادن میوه و سبزیجات آبدار
بزرگ شدن بیش از حد منقار و ناخن ها
علائم : بزرگ شدن و کج شدن منقار و ناخن ها
علل احتمالی : کم یا زیاد بودن کلسیم بدن
مداوا : استفاده از سنگ آهک -شاخه درخت – کوتاه کردن منقار یا ناخن
گردآورنده و تایید کننده : دکتر مهرداد حلوائی
متخصص فیزیولوژی جانوری و فلوشیپ کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هوآی چین
